Waarom echte rust niet in me-time zit, maar in het loslaten van het ‘ik’
We leven in een tijd waarin rust overal wordt aangeboden en tegelijkertijd steeds schaarser voelt. Retreats, mindfulness-apps, selfcare-routines, ochtendrituelen. We hebben meer strategieën voor ontspanning dan ooit. Toch blijft de onderstroom van onrust aanwezig. Dat is geen toeval. Het probleem is niet dat we te weinig me-time hebben. Het probleem is dat we rust benaderen vanuit dezelfde logica die ons onrustig maakt.
De rust-paradox: ontspanning als prestatie
In een artikel in Psychologie Magazine gebruikt Dirk de Wachter een term die mij meteen raakte: ont-ikken.
Het gaat over het verminderen van het overdreven ‘ik’ in ons bestaan. Minder zelfoptimalisatie. Minder zelfprofilering. Minder voortdurend bezig zijn met hoe wij het doen, hoe wij overkomen, hoe wij ons voelen.
En hier wordt het interessant.
Veel van wat wij rust noemen, yoga, journaling, retreats, stilteweekenden, is in essentie nog steeds gericht op het ik.
Hoe kan ík beter ontspannen?
Hoe kan ík gelukkiger worden?
Hoe kan ík meer balans creëren?
Zelfs ontspanning wordt zo onderdeel van het project “ik-verbetering”.
Dat is wat we noemen de rust-paradox.
Wat ont-ikken werkelijk betekent (en waarom dit dieper gaat dan selfcare)
Ont-ikken is geen pleidooi tegen zelfzorg. Het is een correctie op een cultuur die het individu tot middelpunt heeft gemaakt van alles.
Psychologisch gezien is dit interessant. Onderzoek naar welzijn laat zien dat duurzame tevredenheid minder samenhangt met plezier en comfort, en meer met:
- verbondenheid
- betekenis
- bijdrage leveren
- transcendentie (jezelf overstijgen)
In de positieve psychologie noemen we dat eudaimonisch welzijn: een vorm van welbevinden die niet draait om je goed voelen, maar om goed leven.
En dat vraagt iets anders dan me-time. Het vraagt decentralisatie van het ik.
Wanneer je niet voortdurend bezig bent met je eigen prestaties, je eigen groei, je eigen geluk, ontstaat er ruimte. Geen lege ruimte, maar relationele ruimte. Dáár woont rust.
Essentierust versus herstelrust
Binnen de leefstijlpsychologie maken we onderscheid tussen herstel en regulatie. Herstelrust is nodig wanneer je overbelast bent. Dat is slaap, pauze, vakantie. Onmisbaar.
Maar essentierust gaat dieper. Het is een basishouding. Een manier van aanwezig zijn zonder voortdurend te evalueren, verbeteren of controleren.
Essentierust herken je aan:
- geen interne tijdsdruk
- geen constante zelfreflectie
- geen optimalisatiegedachte
- mildheid ten opzichte van imperfectie
Het is de rust die ontstaat wanneer je niet probeert méér uit het moment te halen.
En precies daar schuurt het in onze maatschappij. Want die beloont zichtbaarheid, autonomie, maakbaarheid en persoonlijke ontwikkeling. Dat lijkt positief, deels is het dat natuurlijk ook, maar het heeft een schaduwkant.
Als alles maakbaar is, ben jij verantwoordelijk voor alles wat niet lukt. Als geluk een keuze is, is ongeluk je eigen falen. Als balans haalbaar is, heb je het blijkbaar niet goed georganiseerd. Die onderstroom creëert een permanente lichte spanning.
Door de ont-ikken hoeft misschien niet alles beter. Hoef jij niet steeds centraal te staan. Zit rust niet zozeer in méér aandacht voor jezelf, maar in minder fixatie op jezelf.
Wat betekent dit voor een slow leefstijl?
Binnen School of Slow spreek ik vaak over vertragen, verstillen, versimpelen. Maar ont-ikken voegt daar een diepere laag aan toe.
Slow leven is ook proberen minder ik-gericht te handelen.
Dat zie je terug in:
- aandacht voor seizoenen (je voegt je naar ritme, je dicteert het niet)
- ambacht en lokale verbondenheid (je bent deel van een groter geheel)
- tijd nemen voor gesprekken (niet efficiënt, wel betekenisvol)
- ruimte voor wachten (zonder het direct op te vullen)
Praktisch: hoe ont-ikken er in het dagelijks leven uitziet
Niks spiritueels, geen prestatie of competitie, alleen een subtiele verschuiving:
~ Doe iets zonder het te delen
Geen foto, geen reflectie, geen opbrengst.
~ Ben aanwezig zonder het te analyseren
Stop met jezelf voortdurend te observeren.
~ Laat een moment onaf
Geen conclusie, geen les, geen “wat heb ik hieruit gehaald”.
~ Investeer in iets wat niet om jou draait
Een relatie. Een buurtinitiatief. Een zorgmoment. Een ambacht.
Reactie plaatsen
Reacties